Aby bezpiecznie przechowywać szaty liturgiczne, wieszaj ornaty i kapy na szerokich, dobrze wyprofilowanych wieszakach, w przewiewnym bawełnianym pokrowcu lub worku na odzież, a haft prasuj od lewej strony przez ściereczkę do prasowania, z użyciem pary — nigdy bezpośrednio po metalowej nici ani wypukłym hafcie. W naszej polskiej pracowni haftuję i wykańczam szaty liturgiczne ręcznie, a niemal każdy zniszczony ornat, który mam uratować, ucierpiał nie podczas użytku przy ołtarzu, lecz przez żelazko albo plastikowy worek. Jeśli urządzasz lub unowocześniasz zakrystię, nasze ornaty i kapy są tworzone tak, by wisiały, służyły i były przekazywane kolejnym pokoleniom przez dziesięciolecia.
Jak bezpiecznie prasować ręcznie haftowane szaty liturgiczne?
Prasuj od lewej strony, przez ściereczkę do prasowania, z użyciem pary — cała technika mieści się w jednym zdaniu. Ściereczka rozprasza ciepło, para rozluźnia włókna, a praca od lewej strony nie spłaszcza lica haftu. Rozłóż szatę płasko, prowadź żelazko powoli i pozwól każdej części ostygnąć, zanim ją złożysz lub powiesisz.
Czy można prasować bezpośrednio po hafcie?
Nigdy nie prowadź żelazka bezpośrednio po metalowej nici ani wypukłym hafcie, choćby na pomiętym motywie wyglądało to kusząco. Prasuj wokół motywów krawędzią żelazka albo naparuj okolicę z dystansu i uformuj haft palcami, póki jest ciepły. Metalowe nici mogą się przypalić lub zmatowieć, wypukły haft można trwale spłaszczyć, a żadna ściereczka nie chroni w pełni przed bezpośrednim naciskiem.
Jaka temperatura jest bezpieczna dla wełnianych szat liturgicznych?
Wełna wymaga niższej temperatury niż len czy bawełna, zawsze ze ściereczką do prasowania między żelazkiem a tkaniną. Delikatna, pośrednia para potrafi nawet odświeżyć wełniany ornat między użyciami, bez pełnego prasowania. W razie wątpliwości przetestuj na ukrytym szwie lub wewnętrznym brzegu, zanim dotkniesz widocznego fragmentu.
Jak wieszać i zabezpieczać ornaty oraz kapy?
Wieszaj ornaty i kapy na szerokich, dobrze wyprofilowanych wieszakach, które podtrzymują całe ramiona — nigdy na cienkich drucianych, które wypychają ramiona w szpice. Przykryj je przewiewnym workiem na odzież lub bawełnianym pokrowcem — nigdy plastikiem, który zatrzymuje wilgoć przy tkaninie i sprzyja pleśni oraz stęchliźnie. Szata wisząca prawidłowo zachowuje kształt między okresami liturgicznymi niemal bez dodatkowej pracy.
Gdzie przechowywać szaty liturgiczne między okresami?
Przechowuj szaty liturgiczne w ciemnym, suchym miejscu, z dala od grzejników: światło słoneczne blaknie barwione tkaniny, wilgoć sprzyja pleśni, a ciepło grzejnika wysusza włókna, aż wełna staje się krucha. W przypadku wełnianych szat chroń je przed molami cedrem lub lawendą, a ubrania przechowuj czyste, bo mole ciągnie do zabrudzonej tkaniny. Wietrzenie szafy od czasu do czasu i cicha kontrola raz na sezon to nawyk każdego dobrego zakrystiana.
Jak spakować szaty liturgiczne w podróż do odległej kaplicy?
W podróż złóż szatę z bezkwasową bibułką w zagięciach i rozpakuj ją po przybyciu — ornat nie powinien tygodniami mieszkać złożony w torbie. Bibułka łagodzi załamania, dzięki czemu linie zagięć później wyprasowują się parą. Po przybyciu powieś szatę, delikatnie ją naparuj, jeśli podróż zniosła źle, i pozwól jej się ułożyć przed Mszą Świętą.
Jak wygląda dobra pielęgnacja szat liturgicznych w skrócie?
Oto rytm, którego uczę każdego zakrystiana — w formie tabeli, którą możesz powiesić w zakrystii:
| Czynność | Rób | Unikaj |
|---|---|---|
| Prasowanie płaskich fragmentów | Lewa strona, ściereczka do prasowania, para | Prasowania suchej tkaniny od lica na wysokiej temperaturze |
| Prasowanie w pobliżu haftu | Prasuj wokół motywów; po naparowaniu uformuj je palcami | Prowadzenia żelazka po metalowej nici lub wypukłym hafcie |
| Prasowanie wełny | Niższa temperatura, zawsze przez ściereczkę | Traktowania wełny jak lnu na pełnym ogniu |
| Wieszanie | Szerokie, dobrze wyprofilowane wieszaki | Cienkich drucianych wieszaków, które odkształcają ramiona |
| Zabezpieczanie do przechowywania | Przewiewny worek na odzież lub bawełniany pokrowiec | Plastikowych osłon, które zatrzymują wilgoć |
| Przechowywanie długoterminowe | Ciemno, sucho, z dala od grzejników; cedr lub lawenda przy wełnie; przechowywane czyste | Nasłonecznionych, wilgotnych lub zakurzonych kątów |
| Podróż | Składanie z bezkwasową bibułką; rozpakowanie po przybyciu | Pozostawiania szat złożonych w torbie między podróżami |
FAQ
Dlaczego plastikowy worek na odzież jest zły dla szat liturgicznych? Plastik zatrzymuje wilgoć przy tkaninie, co prowadzi do pleśni, zapachu, a z czasem do osłabienia włókien. Bawełniany lub inny przewiewny pokrowiec chroni przed kurzem, pozwalając tkaninie oddychać.
Czy można naparowywać haft bezpośrednio? Para z dystansu jest w porządku i pomaga rozluźnić haft, ale nie przyciskaj stopki żelazka do wypukłych ani metalicznych miejsc; formuj motywy palcami, póki są ciepłe.
Co może służyć jako ściereczka do prasowania? Czysta, gładka bawełniana tkanina — dobrze sprawdzi się poszewka lub stare prześcieradło — używana lekko wilgotna i przechowywana wyłącznie do tego celu.
Jak chronić wełniane szaty liturgiczne przed molami? Przechowuj ubrania czyste, używaj cedrowych kostek lub woreczków z lawendą i od czasu do czasu sprawdzaj szafę; mole szukają zabrudzonej wełny, więc szybkie usuwanie plam ma tu także znaczenie.
Czy ornat można złożyć do szuflady zamiast go wieszać? Przy długim przechowywaniu nie — wieszak o odpowiednim kształcie zachowuje układ szaty; składaj tylko w podróż, z bezkwasową bibułką, i powieś ponownie po przybyciu.
Podsumowanie
Przechowuj szaty liturgiczne powieszone i owinięte w przewiewną bawełnę, w ciemnym i suchym miejscu, a haft prasuj od lewej strony przez ściereczkę do prasowania, z parą — te dwa nawyki zachowają ręcznie haftowany ornat w pięknie przez dziesięciolecia użytku liturgicznego. Nasze welony liturgiczne i zestawy bielizny kielichowej są wykonane tak, by pielęgnować je dokładnie w ten sposób — ręcznie haftowane w Polsce i wysyłane na cały świat, dzięki czemu całą zakrystię można wyposażyć z jednej pracowni.
Powiązane artykuły
Naturalnym dopełnieniem tego poradnika są mój artykuł o usuwaniu plam z wina z puryfikatorów i bielizny ołtarzowej oraz ogólne zasady zawarte w pielęgnacji ręcznie haftowanych szat liturgicznych. Przydatny może być też przewodnik po welonie kielichowym i zestawie bielizny kielichowej, a jeśli planujesz budżet na nowy zestaw, zobacz ile kosztują szaty liturgiczne.
